دزفول
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
| دزفول |
||
|---|---|---|
|
||
| اطلاعات کلی | ||
| نام رسمی: | دزفول | |
| کشور: | ایران  |
|
| استان: | خوزستان | |
| شهرستان: | دزفول |
|
| بخش: | مرکزی |
|
| نام محلی: | دسفیل |
|
| نامهای دیگر: | دژپل، آوان |
|
| مردم |
||
| زبانهای گفتاری: | دزفولی |
|
| مذهب: | شیعه |
|
| جغرافیای طبیعی |
||
| ارتفاع از سطح دریا: | ۱۳۷ |
|
| اطلاعات شهری |
||
| شهردار: | مهندس دوائی |
|
| پیششماره تلفنی: | ۰۶۴۱ |
|
| جملهٔ خوشآمد به شهر | ||
| خوش اومی (به گویش محلی) | ||
دِزفول از شهرهای استان خوزستان در جنوب غربی ایران است و در کنار رودخانه دز واقع شدهاست. این شهر در دامنه های زاگرس مرکزی قرار دارد و سابقه تاریخی آن به دوره ساسانیان برمی گردد. آب و هوای دزفول گرم و مرطوب است. شهر دزفول مرکز شهرستان دزفول است.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] مشخصات جغرافیایی
شهر دزفول مرکز شهرستان دزفول از نظر جغرافیایی در ۴۸ درجه و ۲۴ دقیقه درازای شرقی و ۳۲ درجه و ۲۲ دقیقه پهنای شمالی قرار گرفته و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۴۰ است. دزفول دارای یک فرودگاه است که کاربرد آن بیشتر نظامی است این شهر به شبکه راه آهن سراسری وصل نیست و مردم برای مسافرت با قطار از ایستگاه راه آهن شهرستان اندیمشک استفاده می کنند. راههای زمینی دزفول عبارتند از:
- بزرگراه دزفول – اندیمشک به درازای ده کیلومتر
- راه آسفالته اصلی دزفول – شوشتر به درازای ۶۷ کیلومتر
- مسیر آسفالته دزفول – لالی به درازای ۸۵ کیلومتر
تهیه کننده: حجت فخردانش hj.fakhr@gmail.com
[ویرایش] جمعیت دزفول
بنابر نتایج سرشماری نفوس و مسکن مرکز آمار ایران، جمعیت شهر دزفول در سال ۱۳۸۵، برابر با ۲۲۸٬۵۰۷ نفر بوده است [۱]. این شهر سی اُمین شهر پر جمعیت ایران است و در جدول جمعیت شهرهای ایران پس از ملارد و پیش از بروجرد قرار گرفته است.
[ویرایش] نام و تاریخچه
«دزپل» یا «دژپل» را در اصطلاح محلی دزفیل و دژپیل گویند و معرب آن دسفول است. دزفول در زمان ساسانیان همزمان با ساختن پل در کنار آن بر روی دز به منظور برقراری ارتباط بین پایتخت جدید یعنی جندی شاپور و شوشتر بنا شدهاست. دز به معنی قلعه میباشد و احتمالا نام دزفول یا دزیل از نام همان پل مشتق شدهاست. دزفول در اصل «اندامیش» نام داشت و تا اوایل قرن سیزدهم نیز به همین نام بودهاست. به گفته حمدالله مستوفی در معجم البلدان نام دزفول عربی شدة واژه «دژپل» است که خود متشکل از دو واژه «دژ» و «پل» میباشد. دزفول در گویش محلی به نامهای دسویل (desvil) دٍزفیل (dezfil)، دسپیل (despil) و دٍسفیل (desfil) نیز خوانده میشود. یکی از نامهای دزفول اندامش بودهاست و نام اندیمشک (صالح آباد سابق) از این نام مشتق شدهاست.
شهر دزفول در روی تپهای به ارتفاع ۲۱۰ متر از رودخانه بنا شده و سردابهای عمیق دارد. مردم ساكن جنديشاپور پس از ويراني اين شهر توسط الوار به كناره رود دز مهاجرت كردند و بناي شهر دزفول كنوني را پايه ريزي كردند. دزفول از هجوم مغول محفوظ ماند . در طول تاریخ بعد از اسلام دزفول گاهی آباد و گاهی ویران گردید اما پیشرفت واقعی آن همزمان با بنای سد دز (سد محمد رضا شاه سابق) توسط ایتالیاییها در ۳۰ سال اخیر به وجود آمد. این شهرستان در طول جنگ ایران و عراق آسیبهای زیادی دید اما پس از جنگ بازسازی شدهاست.
براساس کتاب شهرهای ایران نوشته ایرج افشار دزفول شهری است که قدمت تاریخی آن به چندین هزار سال پیش میرسد.
[ویرایش] گویش دزفولی
گویش مردم این شهرستان از گویش هاي باستانی فارسي به شمار ميرود که در آن ریشههای فراواني از پارسي ميانه (پهلوي) ديده ميشود. اين گويش همانندي هاي زيادي با گويش شوشتري دارد. از گویش مردم شهرهای دزفول و شوشتر با نام" گويش خوزی" نيز ياد شده است که ويژه این دو شهر است و نا همگوني هاي زیادی با گويشهاي لری و بختیاری دارد هرچند به دليل همجواري اين دو در برخی واژگان همساني هايي به چشم ميخورد .
[ویرایش] دزفول در زمان جنگ ایران و عراق
با آغاز جنگ ایران و عراق ، دزفول یکی از شهرهایی بود که مورد حمله قرار گرفت. در تاریخ ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ هواپیماهای عراقی در نخستین روز جنگ به شیوه نیروی هوایی ارتش اسرائیل در جنگ شش روزه به پایگاههای نیروی هوایی ایران حمله کردند. پایگاه چهارم شکاری دزفول موسوم به پایگاه وحدتی یکی از این پایگاهها بود.
پس از آن نیروهای عراق بارها به شهر دزفول با بمب و موشک حمله کردند. شهر دزفول درمیان کشورهای حوزه خلیج فارس به «بلد الصواریخ» یعنی «شهر موشکها» مشهور شد. پس از جنگ به پاس مقاومت شهر، به عنوان شهر نمونه انتخاب شد. دزفول در جنگ تحمیلی ۲٬۶۰۰ کشته داشت.
[ویرایش] آثار تاریخی
-
-
برای این بخش از این مقاله منابع لازم نیامدهاست. لازم است بر طبق شیوهنامهٔ ارجاع به منابع منبعی برای آن ذکر شود.
مطالب بیمنبع احتمالاً در آینده حذف خواهند شد.
-
مهمترین اثر تاریخی دزفول پل قدیم است که شاپور دوم ساسانی به کمک اسیران رومي آن را بر روی رود دز بنا کرد که به همین دلیل به پل رومی نیز مشهور است. همچنین قلعهای نیز برای حفاظت از آن عمارت کرد که اکنون در محل قدیمی آن محلهای به نام قلعه وجود دارد. در ساختمان بجا مانده کنونی این پل آثار معماری ساسانی و صفوی دیده میشود. در دوران پهلوی، به دلیل خراب شدن دهانههای میانی این پل، دو دهانه بتونی احداث نمودهاند که آن را قابل تردد میکند. این پل قدیمی ترین پل در جهان است که هنوز عبور و مرور روی آن صورت میپذیرد.
از قدیمیترین آثار تاریخی شهر میتوان به محوطههای پیش از تاریخ، پل ساسانی(با ۱۴ دهانه اصلی و ۱۲ دهانه فرعی)، بافت زیبای معماری سنتی و بناهای قدیمی اشاره نمود. آسیابهای دزفول، مسجدجامع، بقعه سبز قبا، بازار قدیم شهر، مسجد لب خندق، بقعه شاه ابوالقاسم، مجموعه تاریخی شاه رکنالدین، بقعه محمدبنجعفرطیار، بقعهرودبند و خانه تیز نو(اداره میراث فرهنگی دزفول) از جمله مناطق دیدنی و تاریخی این شهرستان به شمار میآیند. فرآوردههای چوبی، نمدمالی، گیوه دوزی، سبدبافی، خراطی، نازک کاری چوب از قبیل قلیان، زیرقلیان، شمعدان، چوب لباسی، نمکدان و زیرسیگاری از جمله صنایع دستی مردم شهرستان دزفول به شمار میآید. ازدیگر صنایع اینمنطقه میتوان ورشوسازی را نام برد.در شهرستان دزفول کارگاههای ورشوسازی نیز دایر است و در آنها وسایلچای خوری و سینی و منقل تهیه میشود. قلمزنی روی طلا و نقره و زرگری نیز در این شهرستان رواج دارد. مکانهای دیدنی و تاریخی از قدیمیترین آثار تاریخی شهر میتوان به محوطههای پیش از تاریخ، پل ساسانی(با ۱۴ دهانه اصلی و ۱۲ دهانه فرعی)، بافتزیبایمعماری سنتی و بناهای قدیمی اشاره نمود. آسیابهای دزفول، مسجدجامع، بقعه سبز قبا، بازار قدیم شهر، مسجد لب خندق، بقعه شاه ابوالقاسم، مجموعه تاریخی شاه رکنالدین، بقعه محمدبنجعفرطیار، بقعهرودبند و خانه تیز نو(اداره میراث فرهنگی دزفول) از جمله مناطق دیدنی و تاریخی این شهرستان به شمار میآیند.
[ویرایش] زیارتگاهها و آرامگاهها
از اماکن مذهبی دزفول که زوار بسیاری دارد می توان به آرامگاه حزقیل نبی (Ezekial) پدر دانیال نبی ، بقعه امامزاده رودبند پدربزرگ شاه اسماعیل صفوی و نیز امامزاده سبزقبا برادر تنی امام رضا و همچنین بقعه ی محمد بن جعفر طیار شوهر ام کلثوم دختر امام علی اشاره کرد.
[ویرایش] مراکز آموزش عالی
- دانشگاه صنعتي جندي شاپور
- دانشگاه آزاد اسلامی - واحد دزفول
- دانشگاه اصول دین - واحد دزفول
- دانشگاه علمی - کاربردی دزفول
- دانشگاه پیام نور مرکز دزفول
- مرکز تربیت معلم شهید رجایی (پسرانه)
- مرکز تربیت معلم خدیجه کبری (دخترانه)
[ویرایش] نگارخانه
 تصویری قدیمی از میدان شاه دزفول و کاروانسراها و مسجد جامع دزفول |
 تصویری از گذشته میدان مثلث و بانک ملی مرکزی دزفول |
 رودخانه دز و پل جدید دزفول. |
[ویرایش] منابع
[ویرایش] جستارهای وابسته
- فهرست اماکن دیدنی شهر دزفول
- چغازنبیل
- فهرست مناطق نظامی دزفول
- پایگاه چهارم شکاری دزفول
- فهرست چهرههای سرشناس دزفول
[ویرایش] پیوند به بیرون
- نشريه الكترونيكي دزفول
- مای دز - اولین وب سایت تخصصی دزفول
- سایت شهرداری دزفول
- هتل جهانگردی دزفول
- شبکه خبری دزفول
- موسسه فرهنگی دزنوا
